Kuyumcunun dili, tek sayfada.

Saf altının kendisi. Bir parçanın içindeki saf altın miktarına has karşılığı denir.

Kayıt genellikle has üzerinden tutulur, çünkü farklı ayarlardaki ürünler ancak has cinsinden toplanabilir. 22 ayar bir bilezikle 14 ayar bir kolyenin brüt gramı toplanamaz; has karşılıkları toplanır.

Alaşımdaki altın oranının 24 birim üzerinden ifadesi. 24 ayar saf altındır; 22 ayar, 24 birimin 22 tanesi kadar altın içerir.

Türkiye’de ziynette ve takıda en yaygın ayarlar 22, 18 ve 14’tür. Kuyumcu alım satımında 21 ve 8 ayar da görülür.

Aynı oranın binde cinsinden yazılışı. 22 ayar 916 milyemdir, yani binde 916.

Kayıtta ayar yerine milyem kullanılır, çünkü hesap tek çarpmayla biter: 10 gram 22 ayar ürünün has karşılığı 10 × 916 / 1000 = 9,16 gramdır.

Altının bakır, gümüş, çinko gibi madenlerle karıştırılması. Saf altın takı için fazla yumuşaktır; alaşım hem dayanıklılık hem renk verir.

Sarı, beyaz ve rose altın arasındaki fark alaşım farkıdır; ayarları aynı olabilir.

Ürünün ayarını gösteren, yetkili kuruluşça vurulan işaret. Damga, üründeki milyem değerini beyan eder.

Damgasız ya da damgası okunmayan mal alınırken ayarı ölçülür; kayda ölçülen değerle girer.

Brüt gram parçanın terazideki toplam ağırlığı, has gram ise içindeki saf altındır.

10 gram 18 ayar bir bilezik brüt 10 gramdır; has karşılığı 7,5 gramdır. Stok konuşulurken hangisinin kastedildiği baştan belli olmalıdır.

Uluslararası altın piyasasının ağırlık birimi. Dünya fiyatı ons başına dolar olarak kote edilir.

Gram fiyatı bu değerden türetilir: ons fiyatı kur ile çarpılıp 31,1034768’e bölünür. Kapalıçarşı fiyatı ayrıca arz talep farkı taşır.

Ürünün üretim ve satış maliyeti; gram karşılığının üzerine eklenir.

Stok kaydında işçiliğin gram değerine dahil edilip edilmediği ayrı tutulur. Karıştırıldığında gram bakiyesi ile fiziksel sayım tutmaz.

Rafineri damgalı dökme altın. Gramı ve saflığı damgada yazar; en yaygın saflık 999,9 milyemdir.

Külçe, has cinsinden kayda giren en doğrudan üründür; ayar çevrimi gerektirmez.

Basılı altın sikkeler. Çeyrek, yarım ve tam aynı ayardan basılır; çeyrek tamın dörtte biri, yarım yarısı ağırlığındadır.

Gram ağırlıkları seriye göre değişebildiği için kayıtta yalnızca adet tutmak yetmez; gram ve ayar da tutulur.

Ata, Atatürk portresiyle basılan ziynet altınıdır. Gremse, beş tam altın ağırlığındaki büyük sikkedir; halk arasında beşli de denir.

Reşat, Osmanlı dönemi tuğralı sikkelerin adıdır. Üçü de ziynet grubundadır ve gram karşılığıyla kayda geçer.

Yeniden işlenmek üzere toplanan kullanılmış altın. Ayarı bilinmediği için önce ölçülür, has karşılığı bulunur ve stoğa o değerle girer.

Hurda alımında ölçülen ayar ile beyan edilen ayar farklı çıkabilir; kayda giren, ölçülen değerdir.

İşleme sırasında kaybolan altın. Döküm, tesviye, cila ve lehim aşamalarının her birinde bir miktar madde kaybı olur.

Fire, üretime giren gram ile çıkan gram arasındaki farktır. Ayrı bir kalem olarak izlenmezse kayıp, sayım farkı gibi görünür.

Atölye artıklarından altın geri kazanma işi. Süpürüntü, cila çamuru ve filtre tozu toplanıp rafineriye gönderilir.

Ramata giden malzeme de gram olarak kayda geçer; dönüşü has olarak gelir. Gidiş ile dönüş arasındaki fark firenin bir parçasıdır.

Hurdanın ya da düşük saflıktaki altının saflaştırılması. Sonuç genellikle 995 veya 999,9 milyem külçedir.

Rafineriye giren mal brüt gram ve ölçülen ayarla, çıkan mal has olarak kayda geçer.

Fiziksel altının durduğu ve bakiyesi ayrı izlenen birim. Merkez kasası, şube kasası, atölye kasası ve emanet kasası ayrı ayrı tutulabilir.

Bir transferde bir kasadan çıkan gram, başka bir kasaya girer. İki kasanın kaydı ayrı tutulmazsa transfer görünmez olur.

İki tarafın kayıtlarının karşılaştırılıp farkların giderilmesi. Merkez ile şube, ya da işletme ile toptancı arasında yapılır.

Fark çıktığında asıl aranan şey farkın büyüklüğü değil, hangi harekette oluştuğudur.

Mülkiyeti müşteride olduğu hâlde işletmede duran altın. Tamir, ölçüm ya da saklama için bırakılmış olabilir.

Sayımda fiziksel olarak vardır ama işletmenin varlığı değildir; kendi stoğundan ayrı izlenmezse envanter olduğundan büyük görünür.

Fiziksel altının tartılıp kayıtla karşılaştırılması.

Kayıt ile sayım arasındaki fark; fire, eksik kayıt ya da kayıt hatasıyla açıklanana kadar açık kalır. Açıklanamayan fark, geriye dönük hareket dökümüyle aranır.

İşletmenin fiyat değişiminden etkilenen net altın miktarı.

Alınan ve satılan gram birbirini kapatmadığında açık pozisyon oluşur; fiyat hareketi o miktar kadar kâr ya da zarar yazar.